મોર વિશે નિબંધ
મોર, ભારતનો રાષ્ટ્રીય પક્ષી, તેની અદભૂત સુંદરતા અને ભવ્યતા માટે જગતભરમાં પ્રખ્યાત છે. તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ પાવો ક્રિસ્ટાટસ છે. મોર મુખ્યત્વે ભારત, શ્રીલંકા અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના જંગલો અને ખેતરોમાં જોવા મળે છે.
મોરનું સૌથી આકર્ષક લક્ષણ તેની રંગબેરંગી પૂંછડી છે, જેને "પંખ" પણ કહેવાય છે. નર મોરની પૂંછડી લગભગ 5 થી 6 ફૂટ લાંબી હોય છે અને તેમાં લીલા, વાદળી, સોનેરી અને જાંબલી જેવા વિવિધ રંગોના સુંદર 'આંખો' અથવા 'ચાંદલા' હોય છે. જ્યારે મોર કલા કરે છે, ત્યારે તે પોતાની પૂંછડી ફેલાવીને એક અદ્ભુત દૃશ્ય રચે છે, જે ખરેખર મનમોહક હોય છે. માદા મોર (ઢેલ) નર મોર કરતાં ઓછી રંગીન હોય છે અને તેની પૂંછડી પણ ટૂંકી હોય છે.
મોર મુખ્યત્વે સર્વભક્ષી પક્ષી છે. તે અનાજ, કીડા, નાના સાપ, દેડકા અને જંતુઓ ખાય છે. મોરનો અવાજ તીણો અને કર્કશ હોય છે, જેને "કેકારવ" કહેવાય છે. વરસાદ આવવાનો હોય ત્યારે મોર ઘણીવાર કેકારવ કરતો જોવા મળે છે.
હિંદુ ધર્મમાં મોરનું વિશેષ મહત્વ છે. ભગવાન કાર્તિકેયનું વાહન મોર છે અને મોરને સરસ્વતી દેવી સાથે પણ જોડવામાં આવે છે. મોર શાંતિ, સૌંદર્ય અને પ્રેમનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. રાજસ્થાન અને ગુજરાતના લોકનૃત્યોમાં પણ મોરના નૃત્યની પ્રેરણા જોવા મળે છે.
આજે, વન્યજીવન સંરક્ષણના પ્રયાસોને કારણે મોરની વસ્તી સ્થિર છે, પરંતુ પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ અને નિવાસસ્થાનના નુકસાન જેવા પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે. મોરની સુંદરતા અને તેના સાંસ્કૃતિક મહત્વને કારણે તેનું સંરક્ષણ અત્યંત જરૂરી છે. મોર ખરેખર પ્રકૃતિની એક અદ્ભુત ભેટ છે, જે આપણને સૌંદર્ય અને શાંતિનો અનુભવ કરાવે છે.